Park Krajobrazowy "Dolina Baryczy"

Cel utworzenia parku:

1.objęcie ochroną najcenniejszego obok doliny Odry fragmentu środowiska przyrodniczego;
2.zachowanie mało zmienionych ekosystemów wodno-błotnych i leśnych oraz ich cennej ornitofauny;
3.ochrona ekosystemów stawowych przed parcelacją i prywatyzacją stawów;
4.stopniowa redukcja zanieczyszczeń wód, gleb i powietrza.

Najcenniejszymi elementami przyrodniczymi parku są kompleksy stawów rybnych, lasy łęgowe, grądy niskie i olsy. Ornitofauna tych środowisk - szczególnie stawów - jest bardzo bogata gatunkowo. Pod względem ornitologicznym dolina Baryczy jest jednym z najcenniejszych obszarów w Europie. Cechami decydującymi o przydatności stawów dla bytowania ptaków są: ekstensywna produkcja, wielkość, duża liczba wysp porośniętych trzcinami i drzewami, szerokie pasy szuwarów, mała głębokość, zabezpieczenie przed nadmierną penetracją ludzką oraz objęcie większości z nich ochroną rezerwatową.

Już w 1963 r. na tym terenie utworzono rezerwat ornitologiczny "Stawy Milickie", na powierzchni 5 324 ha, w którego skład wchodzi 5 kompleksów stawowych: Stawno - 1 583,45 ha, Potasznia - 390 ha, Ruda Sułowska - 750,27 ha, Radziądz - 787,24 ha, Jamnik - 297,04 ha. Został on utworzony w celu ochrony wielu szczególnie cennych i rzadkich gatunków ptaków oraz fragmentów środowisk wodnych i błotnych, stanowiących miejsca ich gniazdowania, żerowania a także odpoczynku. Dla zapewnienia szczególnej ochrony środowiska i ptaków, wybrane stawy uznano za lęgowiskowe.

Na terenie parku występuje łącznie 166 gatunków lęgowych ptaków. Do najcenniejszych na tym obszarze należą: bąk, bączek, czapla purpurowa, bocian czarny, orzeł bielik, perkoz rdzawoszyi, perkoz zausznik i łabędź krzykliwy. Wiosną spotkać można żerującego na wilgotnych łąkach żurawia. W trzcinach budują gniazda: błotniak stawowy oraz trzciniak i trzcinniczek. Charakterystycznymi gatunkami leśnymi są: dzięcioł czarny, lelek kozodój i gołąb siniak. Interesującym ptakiem jest remiz, którego misternie plecione gniazda możemy zobaczyć na drzewach porastających groble. Należy wspomnieć również, że rezerwat "Stawy Milickie" stanowi największe skupienie lęgowe gęsi w Środkowej Europie. Rozmaitość gatunków oraz wyjątkowo duża liczba osobników większości z nich, sprawia, że teren ten jest jedną z najważniejszych ostoi ptaków - nie tylko w wymiarze krajowym, ale także europejskim. O randze tego rezerwatu świadczy fakt umieszczenia go na liście najcenniejszych obszarów wodno - błotnych objętych międzynarodową konwencją RAMSAR.

Walory przyrodnicze doliny Baryczy podkreślają dwa główne elementy krajobrazu - woda i las. Olbrzymie tafle stawów otoczone wysokimi szuwarami, ozdobione płatami różnej roślinności wodnej, przeplatają się tu z bagnistymi łąkami, a przede wszystkim z mniej lub bardziej rozległymi kompleksami lasów W celu ochrony i zachowania naturalnego obszaru bagiennych olszyn w zasięgu rzeki Ługi, utworzono w 1987 roku rezerwat leśny "Olszyny Niezgodzkie". Znaczne podtopienie terenów sprzyjało zasiedleniu tego obszaru przez olchę, która rozbudowując w takich warunkach specyficzny system korzeniowy wykształca kępy.

Na obszarze parku występują 42 gatunki roślin i grzybów chronionych, w tym 28 objętych ochroną całkowitą. Najwięcej stanowisk posiadają: bluszcz pospolity, grążel żółty, sromotnik bezwstydny, widłak goździsty, paprocie- salwinia pływająca i długosz królewski. Storczyki reprezentują również kruszczyk szerokolistny, listera jajowata i storczyk szerokolistny. Częściowej ochronie podlega: kruszyna pospolita, konwalia majowa, kalina koralowa, centuria pospolita i porost - płucnica islandzka. Najwięcej gatunków chronionych roślin związanych jest z siedliskami leśnymi.

Ważny element parku stanowią lasy (ok. 27% powierzchni). Najwyższe walory ekologiczne posiadają drzewostany na żyznych siedliskach - łęgi, olsy, grądy i buczyny. Cenne są również bory sosnowe, a także bory mieszane. Najcenniejsze fragmenty lasów objęto ochroną rezerwatową. W 1954 roku utworzono rezerwat "Radziądz" (8,26 ha) chroniący fragment grądu. W 1996 roku powstał rezerwat krajobrazowy leśny z lasem bukowym- "Wzgórze Joanny" (24,23ha), położony przy drodze z Postolina do Świebodowa.

Różnorodność biotopów występująca na tym terenie pozwala wielu gatunkom zwierząt znaleźć dogodne warunki życia i rozwoju, co sprawia, że fauna parku przedstawia się imponująco. Ichtiofauna reprezentowana jest przez 27 gatunków ryb, wśród których występują gatunki szczególnie rzadkie w Polsce - koza złota i kiełb białopłetwy. Głównym gatunkiem w stawach jest karp, ale hoduje się również niewielkie ilości lina, amura, tołpygi, suma, sandacza i szczupaka. Poza nimi pospolite są: płoć, karaś srebrzysty, okoń i ciernik. W górnej części rzeki Sąsiecznicy, mającej w swoim początkowym biegu charakter podgórskiego strumienia występuje pstrąg potokowy. Żyje on również w jej dwóch dopływach - Brzeźnicy i potoku wypływającym w okolicy Trzęsawic. Gatunkowi temu grozi wyginięcie, gdyż występuje tylko na krótkich odcinkach rzek.

Bardzo interesująco wygląda herpetofauna parku, co spowodowane jest różnorodnością środowisk, sporymi kompleksami leśnymi i wielką ilością zbiorników i cieków wodnych. Do najpospolitszych przedstawicieli płazów należą: żaba moczarowa, żaba wodna, kumak i rzekotka oraz traszki. Dość często występuje zaskroniec zwyczajny, rzadziej można spotkać beznogą jaszczurkę - padalca. Wędrując leśnymi ścieżkami możemy natrafić na żmiję zygzakowatą.

Z uwagi na różnorodność środowisk - od suchych po wodne - teren Parku jest zasiedlany przez liczne gatunki ssaków. Występuje ich tutaj 51 gatunków, w tym 23 to gatunki chronione. Bardzo ważne wśród nich są nietoperze (gacek brunatny, gacek szary i nocek wąsatek). W lasach najliczniejsze to: dzik, sarny, jeleń. Miejscami występują nawet daniele. Coraz częściej na stawach spotkać można wydrę oraz piżmaka. Pospolite są również: kret, jeż i ryjówka aksamitna. Ostatnio pojawiły się obce naszej faunie jenot i norka amerykańska.

Przy okazji przedstawienia fauny parku należy zwrócić uwagę na bariery ekologiczne, ograniczające swobodne rozprzestrzenianie się gatunków. Stanowi je szereg elementów fizycznych środowiska. Bariery możemy podzielić na naturalne, np. rzeka czy wąwóz lub stworzone przez człowieka - droga, zabudowa, płot, linia energetyczna. Wiadomym jest, iż drogi o intensywnym ruchu pojazdów istotnie zwiększają śmiertelność wielu grup zwierząt, podobnie jest w sąsiedztwie linii kolejowych. Według innego kryterium podziału wyróżniamy bariery liniowe (linie kolejowe, drogi, linie energetyczne) oraz powierzchniowe (miasta, wioski, pola uprawne, tereny ogrodzone). Łącznie na obszarze parku znajduje się ok. 460 km różnych liniowych barier ekologicznych, w tym ok. 22 km linii kolejowych, 239 km dróg intensywnie eksploatowanych oraz ok. 200 km linii energetycznych. Fragmentacja środowiska przez człowieka na różnorodne obszary, jest uważana za jedno z głównych zagrożeń dla istnienia wielu gatunków roślin i zwierząt. W takiej sytuacji nieodzownym staje się zachowanie istniejących jeszcze połączeń między izolowanymi fragmentami środowiska w miarę naturalnego. Takie "łączniki" nazywane są korytarzami ekologicznymi. Rolę korytarzy mogą pełnić "miejsca przystankowe" czyli małe fragmenty środowisk zbliżone do naturalnych (np. niewielkie zadrzewienia) położone pomiędzy większymi kompleksami środowisk, a także rzeki i strumienie o brzegach porośniętych naturalną roślinnością. Dolina Baryczy wyróżnia się dużą liczbą okazałych drzew. Na terenie Parku znajduje się 69 obiektów posiadających zieleń wysoką pochodzenia kulturowego o znaczeniu zabytkowym. Są to: parki podworskie (15), parki pocmentarne (2) oraz skupienia drzew i krzewów przy kościołach (17) i przy cmentarzach (39). Spośród parków podworskich najwięcej walorów estetycznych i krajobrazowych ma romantyczny park angielski z pałacem przy Zespole Szkół Leśnych w Miliczu. Najbogatszym w gatunki drzew, krzewów i roślin zielnych jest park w Postolinie. Elementem urozmaicającym monotonny krajobraz rolniczy są wzgórz śródpolne, na których niejednokrotnie zlokalizowane są stare cmentarze. Na terenie parku znajduje się szereg grodzisk z wczesnego średniowiecza, z których do najlepiej zachowanych należą obiekty w miejscowościach: Żmigródek, Kaszowo, Milicz, Kędzie, Lelików i Wrocławice. Grodziska te zakładano wzdłuż brzegu rzeki Baryczy - ze względu na jej strategiczne, bo nadgraniczne, znaczenie w czasach kształtowania się państwowości polskiej. Architektura obszaru Doliny Baryczy opiera się na naśladownictwie tradycyjnych wzorców. Pomimo wojen, część obiektów, uznanych dzisiaj za zabytkowe, ocalała. Spore zniszczenia jednak poczynił brak należytego zabezpieczenia tych budowli. Do dnia dzisiejszego zachowały się dwa drewniane kościoły w Złotowie i Kuźniczysku, poza granicami parku, jak również kościoły o konstrukcji szachulcowej w Miliczu, Sułowie i Wierzchowicach. Najstarszym murowanym zabytkowym obiektem architektury sakralnej na omawianym terenie jest kościół parafialny p.w. Świętej Trójcy w Żmigrodzie. Bardzo cennym obiektem architektury sakralnej są barokowe kościoły fundacji Hatzfeldów położone w okolicy Żmigrodu, w miejscowościach: Barkowo, Bychowo, Korzeńsko, Powidzko oraz na terenie parku w Radziądzu. Do najstarszych i najciekawszych elementów drobnej architektury należą wykute w kamieniu krzyże pokutne, w Barkowie, Korzeńsku i Osieku. Najstarszą świecką budowlą są ruiny zamku z XIV w. w Miliczu. W zabudowie wielu wsi obok tradycyjnego budownictwa chłopskiego obecne są także folwarki wraz z dworami i pałacami. Do najbardziej znanych przykładów budownictwa dworskiego należą dworki w Karminie, Krośnicach i Miłosławicach. Najlepiej zachowana budowla pałacowa znajduje się również w Miliczu. Cenny jest też pałac w Sułowie, a także (niestety) już tylko ruiny pałacu w Żmigrodzie. Ważnym obiektem jest drewniany wiatrak "Koźlak" w Duchowej.

Ze względu na brak przemysłu oraz słabe gleby na obszarze Parku zaludnienie jest niewielkie, stwarzając możliwość bytowania wielu gatunkom zwierząt. Pozwala to postrzegać park, jako w miarę dziki - dający możliwość odkrywania coraz to ciekawszych miejsc. Malowniczo położone wśród lasów i pól wioski oraz zróżnicowanie środowiska przyrodniczego powoduje, że teren ten jest atrakcyjny turystycznie. Niepowtarzalne walory przyrodnicze wyróżniają jego obszar na tle innych regionów. Odpowiednio docenione i właściwie wykorzystane przez człowieka mogą jeszcze zwiększyć swoją wartość.